شک مقدس

در موارد متعددی مقالات ویکیپدیای فارسی کاملن جهت دار و با سو گیریهای واضح نگاشته می شوند. مثالهای زیادی را می توانید مخصوصن در حوزه های فرهنگی و سیاسی بیابید. گاهی حتی سوگیریهای جناحی به وضوح فضای ویکیپدیای فارسی را مسموم کرده است. خلاصه اینکه با تاسف باید گفت در حال حاضر بسیاری از مقالات ویکیپدیای فارسی کاملن غیر قابل اعتماد هستند و هرگز نمی توان به ویکیپدیای فارسی به صورت دائره المعارف و منبعی معتبر استناد کرد.

بد نیست برای نزدیک شدن به بحث فرادرمانی مقاله مربوط به توضیح واژه فرادرمانی در ویکیپدیای فارسی را با هم مرور کنیم. وقتی در در ویکیپدیای فارسی واژه فرادرمانی را جستجو کنید صفحه ای را خواهید دید که ظاهرن توسط یکی از معتقدین متعصب به این گروه یا موسسه نگاشته شده است. چیزی که خیلی جلب توجه می کند متن کاملن ژورنالیستی و تبلیغاتی است که زیر لگوی این گروه یا موسسه  نوشته شده است:

فرادرمانی؛ جسم، روان و ذهن انسان را به طرز باور نکردنی ای به سمت اصلاح و بهبود میل می‌دهد.

در همین نوشته تبلیغاتی می خوانید:

“نخستین بار فرادرمانی توسط محمد علی طاهری (عارف و محقق ایرانی) تعریف و به دنبال اثبات تئوری وجود شبکه شعور کیهانی در سال ۱۳۵۷ شمسی توسط وی ارائه شده‌ است.”

باید پرسید که: به کجا ارائه شده است؟ چگونه و کی اثبات شده است؟

جالب است که اگر غفلت کنیم و یا به هر دلیل پرسشگری و تحقیق نکنیم، با خواندن جمله فوق قبل از اینکه به خودمان بیاییم پذیرفته ایم که “تئوری وجود شبکه شعور کیهانی” یک تئوری اثبات شده و متقن است که مو لای درزش نمی رود! حالا به کجا ارائه شده است و توسط چه کسی و چگونه اثبات شده و در کدام مجله علمی معتبر یا کدام محفل علمی معتبر این فرایند ارائه و اثبات تئوری اتفاق افتاده؟ و اگر این تئوری اینقدر محکم اثبات شده که دیگر تئوری علمی نیست! یا چرا این مقوله مهجور مانده و در محافل علمی منعکس نشده؟ کیست که پاسخ دهد؟

باقی متن هم تبلیغاتی است تا جایی که  بیشتر تداعی گر ادای دین نگارنده متن است به این گروه تا توضیحی شفاف در مورد فرادرمانی.

و نهایتن مقاله مذکور به این جمله ختم می شود که:

“این بینش کل‌نگر علاوه بر افزایش هوش‌مندی جمعی بشر، همواره سلامت روان، ذهن و جسم را برای انسان به ارمغان دارد.”

البته جای تأسف دارد که قبول کنیم مقالات ویکیپدیای فارسی تا این حد غیر قابل اعتماد هستند ولی ظاهرن اینگونه است!. تا اینجا بیشتر منظورم نقد شیوه نگارش و فضای تبلیغاتی ویکیپدیای فارسی بود که نام دائره المعارف را هم بر آن نهاده اند!

پی نوشت: حدود دو هفته پس از انتشار این مطالب متوجه شدم نگارنده صفحه مذکور در ویکیپدیای فارسی تا حد زیادی مطالب فوق و ایراداتی که طرح شده را مورد توجه قرار داده و تصحیحات جامعی در مقاله فرادرمانی ویکیپدیای فارسی انجام شده و حتی متن تبلیغاتی زیر لگوی مذکور را حذف کرده است. جای امیدواری دارد که ظاهرن به انتقادات توجه شده و اما برای مقایسه کردن متن مقاله قبلی که مورد انتقاد من بود با متن تصحیح شده روی لینکها کلیک کنید.

نسخه تصحیح نشده مقاله فرادرمانی در ویکیپدیای فارسی که مورد بررسی و انتقاد قرار گرفت.

و اما نیم نگاهی انتقادی به فرادرمانی یا عرفان کیهانی یا عرفان حلقه:

تصویر آقای محمد علی طاهری

برای پرداختن به بحثی که ترجیح می دهم جنبه تبادل آرا  و پرسش و پاسخ دوطرفه در قسمت نظرات این پست داشته باشد، در اینجا سعی در معرفی منابعی برای مرور برخی اطلاعات خواهم کرد که اگر حوصله مرور داشته باشید تجربه ارزشمندی خواهد شد.

مقاله ای تحت عنوان “آشنایی با فرادرمانی”  نوشته محمد علی طاهری

گزیده ی جالبی از مقاله مذکور:

“در ضمن وجود لایه‌ی محافظ فرادرمانگر را از خطر تشعشع شعور معیوب سلولی و سایر تشعشعات منفی بیمار و همچنین از تداخل موجودات غیر ارگانیک محافظت می‌کند. نکته‌ی مهم دیگر در این مکتب این است که شخص با سعی و کوشش و تلاش خود درمانگر نمی‌شود بلکه اجازه‌ی درمانگری و تجهیز به لایه‌ی محافظ، پس از مکتوب نمودن سوگندنامه به او تفویض می‌شود.”

بعدش هم این شعر را از حافظ نوشته اند:
به سعی خود نتوان برد پی به گوهر مقصود             خیــال بـود که این کــار، بی حـواله بـود
یعنی احتمالن منظور حافظ این بوده که حواله لایه محافظ باید توسط دست اندکان عرفان کیهانی به نام شما عزیزان صادر شود!

متن کامل مناظره محمد علی طاهری با حجت الاسلام عابدینی. (عرفان حلقه، فرادرمانی، عرفان کیهانی)

لینک سایت اصلی این گروه یا موسسه خواهش می کنم قسمت مقالات سایت را ببینید.

لطفن حتمن قسمت برگردان موسیقی (صوتی و تصویری) را در ستون سمت چپ سایت مورد توجه قرار دهید. برخی از برگردانها خیلی شنیدنی و جالب هستند! فقط برای توضیح باید عرض کنم که این برگرداندن و معکوس گوش دادن به موسیقی و یافتن کلمات و آواهای بد بد، در واقع کاریست که ابداع کننده آن این گروه یا آقای محمد علی طاهری نبوده اند و قبل از ایشان خارجی ها این بازی بانمک و جالب را راه انداخته اند!

مقاله ای مربوط به سایمنتولوژی (یک مبحث دانش نما یا شبه علم جدید که آقای محمد علی طاهری ارائه کرده اند). ممکن است برخی از ما علاقه مند باشیم بدانیم چنین نامی از کجا آمده است. واژه ساینتولوژِی در واقع نام یک فرقه بسیار متعصب در آمریکا است در حالی که  ظاهرن خود آقای طاهری مدعی ابداع علمی به نام سایمنتولوژی هستند. اگر خیلی کنجکاو بودید که پی ببرید لااقل سابقه  چنین نامی وجود دارد یا نه  این لینک را ببینید. البته اینکه برای بسیاری از ابداعات ایرانی از قبل مشابه خارجی وجود دارد قصه جدیدی نیست!

تصویر ساختمان یا مرکزی متعلق به دین یا فرقه آمریکایی ساینتولوژی. سالها قبل از مطرح شدن فرادرمانی در ایران توسط آقای طاهری فردی به نام ران هوبارد در آمریکا فرقه ای به نام ساینتولوژی را معرفی کرده و مسیری مشابه فرادرمانی و عرفان حلقه را با طرح  ادعاهایی عجیب طی کرده است. (جالب است که ساینتولوژی ران هوبارد نامش تنها یک میم با نام سایمنتولوژی آقای طاهری تفاوت دارد)!

چندین دهه قبل و مدتی پس از اینکه  ران هوبارد در آمریکا فرقه متعصبی را به نام ساینتولوژی راه انداخت در سال ۱۹۵۳ با تکیه به فضای نسبتن باز مدنی و مذهبی آنجا اعلام کرد که ساینتولوژی یک دین جدید است و فعلن هم فعالانه ادامه می دهند و در دادگاه هم دین بودن خود را اثبات کرده و امروزه این فرقه برای خودش صاحب ثروت و نفوذی باور نکردنی است و کلیساهای متعدد و تشکیلاتی سری و فراماسونی دارد. اون ساختمون بالا هم که می بینید یکی از مراکز ساینتولوژی در نیویورک است. واضح است که آقای طاهری یا هر فرد دیگری برای ساختن واژه سایمنتولوژی تنها لازم بوده که یک میم به نام ساینتولوژی اضافه کرده باشند تا بشود سایمنتولوژی. البته توجیهات نبوغ آمیزی هم در بین است! چون Psy (سای) را به  پیشوند Psycho به معنای روان یا مرتبط با روان پیوند داده اند و Mento   هم لغت Mental  یعنی “مرتبط به ذهن” یا mentum (ذهن) را تداعی می کند و ادعا شده که این دانش نمای بدیع به مطالعه ذهن و روان ارتباط دارد.

اگر علاقه مندید با مقولات و ادعاهای علم نما با چشم بازتر برخورد کنید خوب است مباحث مرتبط با علم و شبه علم (دانش نما) را بدانید و  دانش نما یا شبه علم را بشناسید تا بتوانید با درایت و تیزبینی بیشتری با اینگونه پدیده ها برخورد کنید.

لینکهای زیر برای آشنایی بیشتر شما با مقوله علم و شبه علم (Science and Pseudoscience) می باشد.

شبه علم یا دانش نما در ویکیپدیای فارسی

Pseudoscience در ویکیپدیای انگلیسی

Science and Pseudoscience مقاله ای در مورد علم و شبه علم (دانش نما) در سایت دانشگاه ویسکانسین آمریکا مربوط به دسامبر ۲۰۰۹

Pseudoscience. How can I recognize it

دوست نداشتم این مطلب طولانی و خارج از حوصله شود در عین حال خالی از لطف هم نیست که به مرور و به بهانه ای از احوالات و تعالیم این گروه بیشتر بدانیم . در عین حال مدتی بود قصد داشتم پاسخ چند دوست را هم که نظر شخصی من را در این باره پرسیده بودند داده باشم که فکر کنم تا حدی نظر فعلی من بیان شده است.

بد نیست تاکید کنم که لینک سایت اصلی و مخصوصن قسمت مقالات را مورد توجه خاص قرار دهید چرا که حاوی مطالب جالبی هستند. در بسیاری از مقالات که من خوانده ام واژه ها به غایت منبسط و گاهی در شرف انفجار به نظر می رسند و به کرات به واژه های فرا، فراکل، کل و… بر می خورید. اشارات زیادی را به منابع و متون دینی میابید. اشعاری از بزرگان ادب پارسی را میابید که گویا عنایت یا اشارت یا بشارتی بر عرفان حلقه! داشته اند: (گاهی حتی دو بار در یک بیت!)

سلسله موی دوست حلقه! دام بلاست
هر که در این حلقه! نیست فارغ از این ماجراست (سعدی)

طی مرور سایتهای این موسسه موارد زیادی از ادعای درمانهای معجزه آسا را خواهید یافت. از ویژه نامه به اصطلاح تخصصی! فرادرمانی (که توسط یکسری آدم باورمند و معتقد به تعالیم این فرقه چاپ می شود) تحت عنوان طب کل نگر (Holistic Medicine) خواهید خواند که لبریز از گزارشاتی است که به شرح معجزات و درمانهای موفقیت آمیز می پردازند (که به نظر من همگی جای بحث و تأمل دارند).

ادعای برگزاری کلاسهای فرادرمانی یا چیزی شبیه آن در دانشگاه تهران یا …را میابید و یا خبر مربوط به پایان نامه پزشکی مرتبط با فرادرمانی را خواهید خواند. از تشکیل انجمنهایی می خوانید که نا خود آگاه نام و اعتبار محافل علمی و مجامع آکادمیک را به ذهن متبادر میکند و بعد شما می مانید و اینکه آیا بر اساس این ادعاها و اطلاعات مخدوش، قضاوت کنید یا نه؟ باور کنید یا نه؟

اینکه فرد یا گروهی سالنی را برای همایش یا برگزاری دوره ای از دانشگاهی در ایران اجاره کند آیا باعث اعتبار آن فرد یا گروه است؟

اینکه به یمن تنظیم قرارداد اجاره نامه و تشکیل جلساتی در سالن مذکور، پیوند خجسته آن دانشگاه با آن فرقه در سایتها تبریک گفته و گرامی داشته شود آیا برهانی در جهت اثبات ادعاها و پرسشهای مطروحه است؟

تصویر آقای محمد علی طاهری در جمع اعضای کمیته فرادرمانی دامپزشکی!

اینکه روزنامه ای مثل همشهری یا روزنامه های مشابه آن، مطلبی را با آب و تاب چاپ کنند. یا تصویر فردی در جمع  منتصبین به محافل علمی دانشگاهی منتشر شود، آیا جای خالی مقالات و بحثهای علمی را پر می کند و گره ای از ابهامات موجود باز میکند؟ (منظور ابهام ناشی از عدم راه یافتن گزارشات و انتشار روشهای درمانی در مجلات شناخته شده و معتبر علمی است)

اینکه ویژه نامه ای مربوط به یک گروه مملو از گزارش درمانهایی معجزه آسا باشد و  این درمانهای اعجاز آمیز در یک مجله معتبر علمی منعکس نشوند هر ذهنی را به چالش و تعمق وا می دارد.

روحیه پرسشگری و تکیه بر تفکر انتقادی حقی است که بهتر است در برخورد با هر  پدیده ای برای افراد محفوظ بماند. هر چند شنیدن انتقادات ناباورانه و همراهی با اذهان نقاد و شکاک  برای باورمندان کاری دشوار است، اما افرادی که  بنا بر شواهد حسی و تجربی یا با هر مکانیسمی به باورمندی رسیده اند برای دوری از تعصب باید چه رویه ای در پیش بگیرند؟ تقسیم هیجانات و باورهای شخصیشان یا به اشتراک گذاشتن استدلالات و براهینی که برایشان راهگشا و هدایتگر بوده؟

امیدوارم این مقال بستری برای بحث آزاد و دور از تعصب باشد.

برایتان آرزوی روحیه و فرصت پرسشگری دارم. شناخت به راحتی به دست نمی آید دوستان خوب من و پذیرش و استفهامی که نتیجه و حاصل تحقیق و پرسشگری باشد بسیار ارزشمند است.

پی نوشت: خوشبختانه حدود دو هفته پس از انتشار این مطالب متوجه شدم سایت ویکیپدیای فارسی تا حد زیادی مطالب فوق و ایراداتی که طرح شده را پذیرفته و تصحیحات جامعی در مقاله فرادرمانی ویکیپدیای فارسی انجام شده و حتی متن تبلیغاتی زیر لگوی مذکور را حذف کرده اند. جای امیدواری دارد که ظاهرن به انتقادات توجه شده.

از طرف دیگر کاملن اتفاقی متوجه شدم اطلاعیه ای در سایت اصلی عرفان کیهانی و البته با ادبیاتی در حد انتظار منتشر شده به این مضمون:

به نام خدا

از آنجا که عده ای افراد جویای شهرت به منظور مطرح کردن خود اقدام به عملکردهای مذبوحانه ای جهت تحریک دوستان و همراهان مجموعه نموده اند تا بدین وسیله دست به جنگ روانی بزنند؛ بنابراین از همه دوستان مجموعه خواهشمند است هیچ گونه واکنشی نسبت به این افراد و وبلاگ ها و سایت های آنها نشان ندهند. بدیهی است که حقیقت جریان عرفان کیهانی با این گونه اقدامات، خدشه دار نخواهد شد.

موسسه عرفان کیهانی

شاید در همین اطلاعیه هم نکاتی آموختنی برای برخی از ما وجود داشته باشد. فرض بفرمایید که عده ای با تکیه بر شعور و عرفانی کیهانی با چنین عباراتی منتقدین را توصیف کنند! جا دارد هر منتقدی از نقد کردن پشیمان شود. به راستی عملکرد مذبوحانه یعنی چه؟ باید صادقانه اذعان کنم که اگر نوشتن مطالبی از این دست تا این حد بد باشد که عده ای را تحریک کند و جنگی روانی را باعث شود و در زمره عملکردهای مذبوحانه قرار گیرد و جستجوی شهرت را تداعی کند و یا حقیقتی را خدشه دار کند و با وجود همه این بدیها نه تنها زمینه ساز مطرح شدن یک پاسخ سنجیده و قانع کننده  نشود بلکه عده ای مدعی شعور را به ناسزاگویی وادارد، کاری بسیار اشتباه بوده و جای تأسف و پشیمانی دارد.

از لحن اطلاعیه فوق متعجب نشدم ولی به عنوان یک درس به خاطر خواهیم سپرد که اگر به قول نگارنده اطلاعیه فوق جویای شهرت و دنبال مطرح کردن خود هستیم همیشه به یاد داشته باشیم که بهتر است در زمره کوچکترین نقد کنندگان آدمهای بزرگ باشیم … گویا ما برای کسب شهرت و مطرح کردن خود به بیراهه رفتیم!